Boven gloeiend heet, onder ijskoud? Nee, dit gaat over iets anders, maar net zo verrassend: microplastics in cosmetica zitten in veel meer producten dan je denkt, van mascara tot zonnebrand. Het zijn kleine plastic deeltjes die een technische functie vervullen in de formule. Ze zorgen bijvoorbeeld voor een egale verdeling van werkzame stoffen, of maken dat een product beter hecht. Dat klinkt handig, maar er kleven ook risico’s aan voor mens en milieu.
Wat zijn microplastics precies?
Microplastics zijn heel kleine deeltjes gemaakt van synthetisch plastic. Ze zijn kleiner dan vijf millimeter, en sommige zijn zo klein dat je ze met het blote oog niet kunt zien. In cosmetica worden ze vaak bewust toegevoegd als ingrediënt. Ze zijn dus geen bijproduct of onbedoelde vervuiling, maar een bewuste keuze van de fabrikant.
Er zijn ook nanoplastics, die nog een stuk kleiner zijn dan microplastics. Die kunnen mogelijk nog makkelijker in het lichaam of het milieu terechtkomen, al is onderzoek daarnaar nog volop gaande.
Waarom worden microplastics toegevoegd aan cosmetica?
Microplastics hebben in cosmetica vaak een functionele rol. Ze worden om verschillende redenen gebruikt:
- In zonnebrand zorgen ze ervoor dat uv-filters gelijkmatig verdeeld zijn door de crème. Zonder die gelijke verdeling zou je huid op sommige plekken wel beschermd zijn en op andere niet.
- In mascara helpen ze de formule op de wimpers te laten blijven zitten en voorkomen ze dat de mascara afloopt.
- In scrubs en peelingproducten werden ze vroeger gebruikt als schurende deeltjes die de huid polijsten.
- In crèmes en foundations zorgen ze voor een gladde, egale textuur.
- In sommige producten werken ze als filmvormer, wat betekent dat ze een dun laagje op de huid of het haar vormen.
De Nederlandse Cosmetica Vereniging bevestigt dat microplastics in veel gevallen een fundamentele technische functie vervullen. Fabrikanten kiezen er niet voor omdat het goedkoop is, maar omdat de alternatieven soms minder goed werken.
Hoe herken je microplastics op de verpakking?
Op een cosmeticalabel zie je de ingrediënten vermeld in de INCI-lijst. Microplastics verschijnen daar onder namen als Polyethylene, Polypropylene, Nylon-12, Acrylates Copolymer of Carbomer. Er zijn tientallen namen mogelijk, wat het lastig maakt om snel te zien of een product microplastics bevat.
Gelukkig zijn er hulpmiddelen. De app Beat the Microbead stelt je in staat om producten te scannen en te zien of ze microplastics bevatten. Ook online lijsten van milieuorganisaties helpen je bij het herkennen van verdachte ingrediënten.
Wat is het probleem met microplastics in het milieu?
Wanneer je een product afspoelt, zoals een scrub of shampoo, spoelen de microplastics mee het riool in. Rioolwaterzuiveringsinstallaties zijn niet altijd in staat om alle deeltjes eruit te halen. Zo komen ze uiteindelijk in rivieren, zeeën en de bodem terecht.
In het water worden microplastics opgegeten door vissen en andere dieren. Die dieren worden op hun beurt gegeten, door andere dieren of door mensen. Zo werken microplastics door in de voedselketen. Onderzoekers vinden microplastics inmiddels in menselijk bloed, longweefsel en zelfs in moedermelk. De langetermijngevolgen voor de gezondheid zijn nog niet volledig duidelijk, maar er is reden tot voorzichtigheid.
Wat doet de EU aan microplastics in cosmetica?
De Europese Unie heeft wetgeving aangenomen die het gebruik van microplastics in cosmetica stapsgewijs verbiedt. De regels gelden voor bewust toegevoegde microplastics, zoals schurende deeltjes in scrubs. Maar de Plastic Soup Foundation en andere organisaties stellen dat het verbod te langzaam gaat en niet alle vormen van microplastics dekt. Zo valt een deel van de filmdragende en viskeuze plastics nog buiten het verbod, of gelden er lange overgangsperioden voor fabrikanten.
Sommige bedrijven kiezen er zelf al voor om sneller te handelen dan de wet verplicht en passen hun formules aan. Maar zolang er geen volledig verbod geldt, kun je als consument niet automatisch aannemen dat een product microplasticvrij is.
Zo vermijd je microplastics in je cosmetica
- Lees de INCI-ingrediëntenlijst op de verpakking en zoek naar namen als Polyethylene of Nylon-12.
- Gebruik een scanapp zoals Beat the Microbead bij twijfel.
- Kies voor scrubs op basis van natuurlijke schuurmiddelen zoals suiker, zout of gemalen noten.
- Let op keurmerken of labels die microplasticvrij aangeven, al zijn die niet altijd officieel gestandaardiseerd.
- Kies bij zonnebrand voor minerale varianten met zinkoxide of titaniumdioxide als uv-filter.
Wat betekent dit voor jou als consument?
Microplastics in cosmetica zijn geen marginaal probleem. Ze zitten in producten die miljoenen mensen dagelijks gebruiken. De regelgeving trekt langzaam aan, maar is nog niet sluitend. Als je wilt weten wat er in jouw producten zit, loont het om de ingrediëntenlijst te lezen en gebruik te maken van beschikbare apps en lijsten.
Je hoeft niet meteen alles weg te gooien. Maar bewust kiezen bij je volgende aankoop maakt al een verschil, zeker als je bedenkt hoeveel producten je op een dag gebruikt.
Veelgestelde vragen
Zitten microplastics in alle cosmetische producten?
Microplastics zitten niet in alle cosmetische producten, maar ze komen voor in een grote verscheidenheid aan producten. Denk aan mascara, zonnebrand, foundation, scrubs, shampoo en crèmes. Welke producten ze bevatten, hangt af van de formule die de fabrikant heeft gekozen.
Zijn vloeibare plastics in cosmetica ook microplastics?
Ja, microplastics in cosmetica zijn niet altijd kleine korreltjes. Ze komen ook voor als vloeibare polymeren of filmdragende stoffen. Die zijn minder zichtbaar, maar worden toch als microplastic beschouwd als ze synthetisch en wateroplosbaar zijn en in het milieu terechtkunnen komen.
Is een product met microplastics gevaarlijk voor de huid?
Er is geen bewijs dat cosmetische producten met microplastics direct schadelijk zijn voor de huid. Het grootste probleem is de milieubelasting: microplastics hopen zich op in water, bodem en de voedselketen. Of ze via de huid in het lichaam komen, is nog niet volledig onderzocht.
Worden microplastics in cosmetica verboden in Nederland?
De Europese Unie heeft een verbod ingevoerd op bewust toegevoegde microplastics in cosmetica, waaronder schurende deeltjes in scrubs. Dat verbod geldt ook in Nederland. Andere vormen van microplastics, zoals filmdragende polymeren, vallen deels nog buiten het verbod of kennen lange overgangsperioden.
